Monday, 8 February 2016


Veteran readers will know of my love affair with the European Values Study of 2008 - the last snapshot of Greek society's beliefs and norms before the crisis. It's heartening to know that Greece will also take part in the 2017 iteration of the survey, which will allow us to assess the impact of the crisis on the Greek psyche in more detail than has hitherto been possible.

Today I was hoping to use the 2008 study for a simple stock-take of Greece's libertarian population. The EVS does not discuss libertarianism as such but does ask a range of questions to help establish people's attitudes towards social mores, institutions and the role of the state. Many of these questions are scored conveniently on a scale of 1 to 10 and look into behaviours that respondents approve or disapprove of and their level of agreement with a range of statements about society and the economy.

Factor analysis can be applied to these variables to reveal some of the key attitudes underlying people's responses and score individual respondents based on the extent to which they share each of them (scores will follow a normal distribution with a mean of 0 and a standard deviation of 1).

In the case of Greece, seven core attitudes emerge:
  1. Social Liberalism (tolerance for homosexuality, abortion, divorce, assisted suicide, casual sex, prostitution, adultery, soft drugs, suicide)
  2. Dishonest Self-Interest (tolerance for lying in own interest, accepting a bribe, benefits fraud, paying bribes, tax evasion)
  3. Preference for State Control of the Economy (tolerance for state intervention, competition seen as harmful, belief in state responsibility for the worse-off, preference for public ownership of enterprises, tolerance for less conditionality in unemployment benefits).
  4. Distinction between 'victimless crimes' and behaviours involving obvious detriment (tolerance for joyriding, avoiding fares in public transport, tax evasion)
  5. Appetite for controversial science (GM food, experiments involving human embryos)
  6. Approval of the Death Penalty
  7. Aversion to redistribution of incomes (Preference for rewarding effort over equal outcomes, self-identification as right-wing).

This analysis is based on 999 Greek responses (out of a full sample of 1,500 - each case had to have responses for all of the relevant questions to make it into the factor analysis).

If you run the exact same analysis on the pan-European version of the EVS2008, (using 38,218 out of 67,786 responses) the same factors emerge, with the exception of the 'victimless crimes' factor. This does not mean this way of thinking is unique to Greece, of course; only that it is not universally present throughout Europe. Note that 'Europe' for the purposes of the EVS includes all of the Nordics, as well as Russia, Turkey and the Caucasus. I'll try to use 'Europe+' where possible to remind you of the fact.

By design, the factors are orthogonal and standardised - ie they are not correlated. This means one must be careful and imaginative in interpreting them. For example, most people who want a redistribution of income also have at least some tolerance for state control of the economy. However, for the two factors to be orthogonal the concepts need some rewording so that they can be truly independent of each other. So the State Control factor is more about state ownership of the means of production and "to each according to his needs..." - classical Marxism in one sense - while the Redistribution factor deals more specifically with fiscal policy and the willingness to redistribute income through tax and benefits. A person can believe in public ownership and also not be convinced by redistribution of income - after all what's the point of taxation and a benefits system in the full-employment paradise of centrally planned production (and consumption)?

With this caveat in mind, it's fair to say that factors 1 and 7 are probably enough to identify potential libertarians, who should score high in factor 1 (socially liberal) and factor 7 (averse to redistribution of income), and low on factor 3 (against state control of the economy and redistribution of income). I realise I'm oversimplifying of course. It's possible to be a socially conservative libertarian; you may strongly disapprove of, say, adultery, or abortion, and even lecture people against them privately. However, if you always stop short of demanding that government legislate against such behaviours, or that they be penalised in some other mandatory way, you're a libertarian in my book. Unfortunately we don't have the kind of data that would allow this.

It's possible, using the pan-European version of the dataset, to position 2008 Greece in the spectrum of libertarianism: at .1 standard deviation above the European+ mean we were not doing quite so badly for social liberalism. We were marginally less averse to the redistribution of income than the average European+ country (at .16 of a standard deviation below the mean). But we were also one of the highest-ranked countries (at .32 of a standard deviation above the mean) in terms of wanting the government to have control of the economy. And that was in 2008. Commentators who dub Greece the last Soviet republic in Europe (and are routinely vilified for this) kind of have a point.

Now if we assume that libertarians need to be above the European+ average in terms of social liberalism and below the average in their appetite for state control and redistribution, then the number of Greek libertarians was small in 2008 - a mere 6.4% of the adult population and proportionately less than half the European+ average (13.6%). The leaderboard of countries with big libertarian populations is packed with notorious hell-holes like Denmark, Sweden, Norway, Iceland and the Netherlands. Nearly half of all Danes are libertarian by this grouping.

This is of course only a crude way of grouping people (I'll refer to it as the quadrant method for ease of reference). One could, alternatively, use cluster analysis to arrive at less arbitrary, more cohesive groups within which individuals have more in common. No method I've tried using the variables above creates a libertarian cluster naturally, whether in Greece or EU-wide. More skilled people might be able to produce better results (I'm looking at you @dimmu). The best I could do was a k-means clustering in which I forced SPSS to produce 8 clusters (the 'Octo-grouping'). The Octo-clusters are best interpreted as political tribes - the kind of people likely to take similar sides of a public issue. Often members of the same political tribe have significant ideological differences, but can put these aside for a common cause.

The results change a fair amount using this more cohesive grouping, and I find the way in which the results change particularly disappointing.
Under the 'Octo-grouping', the number of Greek libertarians rises slightly (to 7.2% against a Europe+ average of 10.9%). But the character or the group changes substantially - becoming less socially liberal and more extreme in their views on state control and income redistribution. In fact, Greek 'libertarians' under the Octo-grouping are not, on average, socially liberal; they straddle the axis instead. Only about 40% of the Greek octo-libertarians score against the Europe+ averages the way I described earlier; the bulk of the rest of the group is made up of individuals that I can only call 'free market paternalists' - people who hate state control and income redistribution but are socially conservative. Meanwhile, many 'quadrant' libertarians have more tribal ties with a very different political tradition - social liberals who believe that a certain level of state ownership can obviate the need for mass income redistribution by taking care of citizens' basic needs (think Singapore's policy on housing for instance).

From 2008 to 2015: who are we now?

Will the headline figures have changed much since 2008? On the one hand, some of the broad
attitudes described above surely correspond to stable personal values. On the other, it's been eight disastrous years for Greece since the EVS, and 'neoliberalism' has since been established for many Greeks as the source of all our misfortunes. This term (see here for one of the tortured, rambling definitions held up as definitive) has been applied indiscriminately to libertarians as well as others. Although not all of us identify with it we certainly know we're likely being talked about when it is used.

Well, two surveys of 1,000 Greeks each by DiaNEOSis found that around 10% self-identified as 'neoliberals' between April (10.6%) and November 2015 (9.3%). DiaNEOSis' 'neoliberals' are a fairly good proxy, I think, for my EVS (quadrant) libertarians, at least as far as their political affiliation goes. However, the Greek centre-right was twice as likely to be 'neoliberals' in 2015 as they were to be 'libertarians' in 2008, and at first I wondered to what extent that's because the Greek centre-right has largely emptied in the meantime. In reality, its share of the population has remained remarkably stable (18.5% in EVS, 19.3% in April DiaNEOSis and 20% in November DiaNEOSis). One explanation might be that the Greek crisis (or perhaps Syriza/ANEL rule) has shifted much of the Greek centre-right into the libertarian camp by convincing them of the dangers of excessive spending or state intervention. Or perhaps they've been drawn into the fold by the endless flow of divisive rhetoric of the past year. Or maybe, self-identification with the pejorative term 'neoliberal' suggests a confrontational attitude versus parts of the Greek political spectrum but few actual libertarian beliefs.

This section under contstruction

My original tables for this section were wrong. I am recalculating everything. Bear with me.

I need to provide some context here: EVS fieldwork in Greece took place between 12 September and 26 October 2008. This was before the mass protests of December 2008, and almost a year before the national elections of 2009. It followed the narrow passing of a pension reform bill (modest by today's standards but still strongly opposed) in March 2008, and the polls had already swung (narrowly) in favour of a PASOK win, with margins of anything between 0 and 3%. Syriza, or perhaps Ur-Syriza as it was still a radical, movement-based party at the time, was polling at anything between 8% and 10%.

Annex: Code for the factor analysis

The factor analysis is easy to reproduce if you have the raw EVS data, and the code is identical for both the Greek and the full EVS datasets:
  /VARIABLES v193 v194 v195 v196 v197 v198 v199 v233 v234 v235 v236 v237 v238 v239 v240 v241 v242 
    v243 v244 v245 v246 v247 v248 v249 v250 v251 v252
  /ANALYSIS v193 v194 v195 v196 v197 v198 v199 v233 v234 v235 v236 v237 v238 v239 v240 v241 v242 
    v243 v244 v245 v246 v247 v248 v249 v250 v251 v252

Friday, 29 January 2016

e-Petition: Μετρήστε πόσο από το χρόνο τους αφιερώνουν οι Έλληνες πολίτες στο Κράτος

Αγαπητοί αναγνώστες:

Ετοίμασα το παρακάτω ψήφισμα στο Avaaz και θα σας ήμουν ευγνώμων αν διαθέτατε μερικά λεπτά για να το διαβάσετε, και να υπογράψετε εφόσον συμφωνείτε.

Μπορείτε να υποστηρίξετε την προσπάθεια να μετρήσουμε το αθέατο κόστος του κράτους ψηφίζοντας εδώ.

ΕΛΣΤΑΤ - Ελληνική Στατιστική Αρχή: Μετρήστε πόσο από το χρόνο τους αφιερώνουν οι Έλληνες πολίτες στο Κράτος

Γιατί είναι σημαντικό;

Κανένας δεν γνωρίζει πόση από την καθημερινή ζωή των Ελλήνων Πολιτών αναλώνεται στο να εξυπηρετούν το ελληνικό Κράτος - να του παράσχουν πληροφορίες, δικαιολογητικά, δηλώσεις, μεταφράσεις, πιστοποιήσεις ή απλά να περιμένουν στην ουρά.

Η Έρευνα Χρήσης Χρόνου (ΕΧΧ) της ΕΛΣΤΑΤ που ήδη προγραμματίζεται να διενεργηθεί το 2021 είναι μια καλή ευκαιρία να μετρηθεί χονδρικά αυτός ο χρόνος χωρίς πρόσθετο κόστος για το φορολογούμενο. Η ημερομηνία του 2021 φαντάζει πολύ μακρινή αλλά λογικά ο σχεδιασμός της έρευνας θα αρχίσει αρκετά πιο σύντομα. Χρειαζόμαστε επίσης χρόνο για να ενημερωθούν οι πολίτες και οι πολιτικοί παράγοντες ούτως ώστε να στηρίξουν την έρευνα και να αξιοποιήσουν τα ευρήματά της.

Προς τί η μέτρηση;
Ο χρόνος των πολιτών έχει αξία κι ανήκει στον ίδιους, όχι στο Κράτος. Το Κράτος έχει την εξουσία να χρησιμοποιεί ή να δεσμεύει το χρόνο μας, αλλά όχι χωρίς λόγο και όχι χωρίς προϋποθέσεις. Πρέπει είτε να λογοδοτεί (όπως αν πχ μας φορολογούσε) είτε να μας αποζημιώνει (όπως πχ αν είχε απαλλοτριώσει την περιουσία μας) είτε να μας ανταμείβει (όπως πχ αν είχε υπογράψει σύμβαση μαζί μας).

Αυτό κατά βάθος το γνωρίζουν και οι απλοί πολίτες και οι πολιτικοί. Κάθε σχεδόν κυβέρνηση (και αντιπολίτευση) υπόσχεται ένα πιο ευέλικτο και φιλικό προς το χρήστη Δημόσιο. Πώς όμως αξιολογούμε το αν ο στόχος τους έχει επιτευχθεί, και αν οι όποιες μεταρρυθμίσεις αρκούν για να αλλάξουν την καθημερινότητα των πολιτών; Για την ώρα, δεν μπορούμε να το κάνουμε παρά μόνο πολύ αποσπασματικά.

Πώς μπορεί να γίνει;

Το βασικό εργαλείο της μέτρησης μπορεί να είναι η Έρευνα Χρήσης Χρόνου, που διεξάγει η ΕΛΣΤΑΤ. Στην πρόσφατη ΕΧΧ του 2013/4 (που ήταν και η πρώτη του είδους της) συμμετείχαν 7.137 άτομα από 3.371 νοικοκυριά. Για τη μέτρηση που ζητούμε αρκούν μερικές μικρές προσαρμογές στα ερωτηματολόγια της ΕΧΧ του 2013/4, τα οποία (μαζί με τα αποτελέσματα της έρευνας) μπορεί κανείς να δει εδώ: http://www.statistics.gr/statistics/-/publication/SFA30/-

Στο ερωτηματολόγιο της ΕΧΧ, κάθε δραστηριότητα των ερωτηθέντων αντιστοιχεί σε έναν κωδικό. Οι κωδικοί προέρχονται από την Ευρωπαϊκή ταξινόµηση ACL2008 (Activity Coding List for Harmonized European Time Use Surveys) και ακολουθούν τις κατευθυντήριες οδηγίες του 2008 (HETUS 2008). Οι κωδικοί 362 (εμπορικές και διαχειριστικές υπηρεσίες) και 371 (διαχείριση υποθέσεων του νοικοκυριού) θα μπορούσαν να διασπαστούν ούτως ώστε να διακρίνονται ξεκάθαρα οι συναλλαγές με δημόσιες υπηρεσίες και η προετοιμασία τους κατ' οίκον από τις διαχειριστικές ανάγκες του νοικοκυριού.

Κάθε τοποθεσία αντιστοιχεί επίσης σε έναν κωδικό. Ο κωδικός τοποθεσίας 19 (Άλλη συγκεκριμένη τοποθεσία) θα μπορούσε να διασπαστεί ώστε να διακρίνονται ξεκάθαρα οι δραστηριότητες που λαμβάνουν χώρα σε δημόσιες υπηρεσίες.

Αν χρειαστεί η ΕΛΣΤΑΤ να καταβάλει εναρμονισμένα στοιχεία με βάση την ACL2008, είναι σχετικά απλό ζήτημα το να αθροίσει τους επιμέρους κωδικούς που προήλθαν πχ από τη διάσπαση των 362 και 371 (ας τους πούμε 362/1 και 362/2 ή 371/1 και 371/2).

Και τί θα αλλάξει;

Τα στοιχεία της ΕΧΧ μπορούν να μας πούν πόσο χρόνο αφιερώνουν οι πολίτες στο κράτος, αν αυτός αυξάνεται ή μειώνεται, και ποιές κατηγορίες πολιτών επιβαρύνονται περισσότερο – ανά ηλικία, φύλο, σύνθεση νοικοκυριού, τοποθεσία, βαθμό αστικότητας και θέση στην εργασία. Γνωρίζοντας αυτές τις λεπτομέρειες είναι πιο εύκολο να σκεφτεί κανείς λύσεις για τη δημόσια διοίκηση αλλά και να παρακολουθήσει, σε βάθος χρόνου, την αποτελεσματικότητά τους. Πιθανώς γι αυτό το λόγο και η πρώτη ΕΧΧ του 2013/4 χρηματοδοτήθηκε από το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Διοικητική Μεταρρύθμιση 2007-2013.

Η ΕΧΧ χρησιμοποιείται ήδη για να παράσχει συμπληρωματικές μετρήσεις στον υπολογισμό του ΑΕΠ (πχ εκτιμήσεις που σπάνια βλέπουν το φώς της δημοσιότητας σχετικά με της αξίας της απλήρωτης εργασίας των νοικοκυριών.) Η μέτρηση του χρόνου που δεσμεύει το Κράτος μπορεί κι αυτή να βελτιώσει, πχ τις εκτιμήσεις για την προστιθέμενη αξία της δημόσιας διοίκησης.

Σε βάθος χρόνου, μπορεί να πειστούν και άλλες Ευρωπαϊκές χώρες να διεξάγουν τις ίδιες μετρήσεις – με αποτέλεσμα να προκύψουν συγκρίσιμα στοιχεία.

Ανεξαρτήτως όμως από το πώς χρησιμοποιούμε τα στοιχεία, κάθε φορά που γίνεται αναφορά σε αυτά θα είναι και μια υπενθύμιση στους κυβερνώντες και στο πολιτικό προσωπικό της χώρας ότι ο χρόνος μας δεν τους ανήκει.

Δεν είμαστε παράλογοι…

Ο σκοπός αυτών των στοιχείων δεν είναι ο εντυπωσιασμός αλλά η μέτρηση. Δεν θέλουμε να νοθεύσουμε τα νούμερα με συναλλαγές ή εργασίες κατά τις οποίες ο πολίτης δεν παρέχει
ουσιαστικά την εργασία ή το χρόνο του στο Κράτος, ούτε με δραστηριότητες για τις οποίες ήδη υπάρχει λογοδοσία. Είναι σχετικά εύκολο να γίνει αυτό.

Για παράδειγμα, αν ο ερωτηθείς είναι δημόσιος υπάλληλος, εννοείται ότι η εργασία του θα συνεχίζει να εμπίπτει στους κωδικούς (δραστηριότητας και τοποθεσίας) που σχετίζονται με την κύρια εργασία. Και είναι λογικό – ο συμπολίτης αυτός πληρώνεται για την εργασία του και το Κράτος ήδη δίνει λογαριασμό και για το χρόνο εργασίας του και για την αμοιβή του.

Παρομοίως, ο χρόνος κατά τον οποίο ο πολίτης απολαμβάνει υπηρεσίες του Δημοσίου δεν έχει νόημα να μετρηθεί ως χρόνος που του ‘δεσμεύει’ το Κράτος. Για παράδειγμα, δεν
είναι προσφορά χρόνου στο Κράτος το να παρακολουθεί κανείς διαλέξεις σε ένα δημόσιο πανεπιστήμιο: αρκεί να μετρηθεί όπως και ως τώρα κάτω από τους κωδικούς 211-212 (Μαθήματα – Εργασία στο σπίτι). Η υποβολή μηχανογραφικού όμως και η συλλογή των δικαιολογητικών για την εγγραφή σε δημόσιο ΑΕΙ μπορεί να είναι διαφορετική υπόθεση.

Τέλος, όταν οι συναλλαγές με το δημόσιο συνδυάζονται με άλλες δραστηριότητες (πχ ψώνια), δεν πρέπει να χρεώνεται το δημόσιο όλες τις σχετικές δραστηριότητες και μετακινήσεις. Εφόσον υπάρχουν τα υπόλοιπα σχετικά στοιχεία, είναι σχετικά εύκολο για οποιονδήποτε ερευνητή να κάνει έναν απλό επιμερισμό.

Τι λέει η ΕΛΣΤΑΤ για όλα αυτά;

Το αίτημα απευθύνεται στην ΕΛΣΤΑΤ όχι επειδή έχει δείξει κάποια απροθυμία να ασχοληθεί με το θέμα (δεν ισχύει κάτι τέτοιο) αλλα απλώς επειδή είναι η αρμόδια αρχή. Η ΕΛΣΤΑΤ συλλέγει και αξιολογεί τακτικά προτάσεις από τους χρήστες της - δείτε πχ την πιο πρόσφατη έρευνα ικανοποίησης χρηστών:


Ο συντάκτης του ψηφίσματος έχει επικοινωνήσει μέσω email με ένα από τα αρμόδια άτομα και εισέπραξε μια ευγενική απάντηση, την υπόσχεση καταγραφής της πρότασής του και μερικές χρήσιμες πληροφορίες.

Όταν έρθει η ώρα να σχεδιαστεί η έρευνα του 2021, όμως, θα είναι παράλογο να αποφασίσει η ΕΛΣΤΑΤ μια σημαντική αλλαγή με βάση τα σχόλια ενός μόνο χρήστη. Ένα μαζικό αίτημα θα τη βοηθήσει να αξιολογήσει καλύτερα πόση ζήτηση υπάρχει γι αυτά τα στοιχεία και αν αξίζει τον κόπο να γίνουν οι εν λόγω αλλαγές.